1 .Waarom
moet de piano eigenlijk gestemd worden?
Omdat de spanning van de snaren varieert en dus de toonhoogte.
De akoestische piano of vleugel is opgebouwd uit natuurlijke materialen.
Zangbodem, stemblok, toetsen, mechaniek en de kast: het is allemaal
hout. Hout 'werkt': onder invloed van vocht krimpt hout, of zet het
uit. Hoe vochtiger, des te meer hout uitzet. Hoe droger, des te meer
hout krimpt.
1a.In Nederland is de Relatieve luchtvochtigheid
(RV) gemiddeld 65% (in de nazomer tot 90%, in strenge winters' daalt
de RV tot 30%).
In de piano vertaalt dit zich als volgt: De zangbodem,een uit stroken
samengestelde plaat van 8 tot 10 mm Noord - Europees naaldhout, reageert
op de verschillen in vochtigheid. De snaren hebben contact met de
zangbodem via de 'kam'.
Bij meer (vochtiger) of minder (droger) bol staan van de zangbodem
wordt de spanning van de snaren veranderd.
Deze verandering hoort de speler, omdat de zuiverheid van de toon
afneemt.
De piano wordt 'vals'.
Ook laten de stempennen in het houten stemblok iets van de spanning
van de snaren los bij een lagere RV en omgekeerd bij een hogere R.V.
Het is steeds maar een beetje, maar na verloop van een half jaar merkt
de speler toch dat 'het niet meer zuiver klinkt'. De natuur regelt
enigszins de spanning en dus de toonhoogte van de snaren. Ontstemming
gebeurt daarom eigenlijk altijd, ook al wordt er niet gespeeld.
Wat is een goede RV voor uw piano? Als de wijzer van de hygrometer
tussen de 50 en 60% staat. In de winter met strenge vorst kan de wijzer
wel beneden de 30% uitslaan wat veel te droog is. Een luchtbevochtiger
kan uitkomst bieden, maar zeker ook de hydroceel in de piano en de
vaas met kranten in het water onderin de piano. In de zomer is het
vaak erg vochtig en is goed ventileren belangrijk. Zie ook 4a.
terug
2. Heeft veel of weinig
spelen ook invloed?
Ja, omdat elke snaar trilt na een aanslag en dus in beweging is.
De stemmer draait met de stemhamer de stempen zodanig, dat de juiste
spanning (toonhoogte) wordt verkregen.
Na verloop van tijd 'reageert' de stempen. De spanning verandert iets
en omdat bijna iedere toets 2 of 3 snaren heeft, zal de ene snaar
een fractie anders van toonhoogte zijn dan de andere.
Meestal, als na een half jaar weer een stemafspraak wordt gemaakt,
reageert de klant vaak als volgt:" nou, dat is 'toevallig', ik
dacht net nog aan u, want de piano is er wel weer aan toe." Kortom
of er nu veel, weinig of niet wordt gespeeld, de spanning op de snaren
varieert en de piano wordt 'vals'
Ten onrechte wordt wel gezegd, dat, wanneer er toch niet meer wordt
gespeeld, de stemmer niet meer nodig is.
Een ieder die ergens een 'verwaarloosde' piano heeft zien staan en
erop wil spelen, verliest bijkans al z'n vullingen uit z'n gebit en
toont de meest vreemde grimassen op z'n gezicht!
terug
3. Hoe lang duurt
een stembeurt?
In de regel ongeveer 1½ uur in en uit: binnenkomen, stemmen,
kleine reparatie, afrekenen, praatje.
Mocht er tijdens het pianostemmen door de stemmer enkele mankementen
worden gesignaleerd, dan worden ze veelal gerepareerd. Zijn er teveel,
dan is het handig dat er een vervolg afspraak wordt gemaakt. Dit omdat
een pianostemmer meestal verder moet naar een volgende afspraak en
ook niet altijd al zijn greedschap bij zich heeft voor een 'grote
beurt'. Vele kleine reparaties nemen ongemerkt veel tijd in beslag.
De meeste pianostemmers hebben per dag zo'n 5 á 6 piano's/vleugels
te stemmen.
Soms is de stemmer al na een 45 minuten klaar met stemmen. Het instrument
'staat' er dan nog aardig bij, of laat zich prettig stemmen. De tijdsduur
van een stemming heeft niets te maken met de kwaliteit van de stemmer.
De aan te treffen staat van de piano of vleugel bepaalt eerder hoe
lang het duurt. Helaas zijn er ook in dit beroep 'beunhazen' die dan
het eerste en laatste octaaf niet stemmen en ja, dat scheelt natuurlijk
tijd!!
terug
4.Hoe vaak moet er
gestemd worden?
Een nieuwe piano zo uit de fabriek of winkel heeft niet genoeg aan
2 stemmingen per jaar. De snaren hebben nog zoveel rek, dat ontstemming
eerder optreedt dan bij een oudere piano. 3 tot 4 stembeurten per
jaar zijn in het begin van het leven van een nieuwe piano echt nodig.
Veel mensen bellen op dat de piano alweer vals is terwijl het net
nieuw is! Pas na een jaar of 5 wordt de piano of vleugel wat stabieler
en kan worden volstaan met 2x per jaar pianostemmen.
Andere factoren, die invloed kunnen hebben op het aantal stembeurten,
anders dan een nieuwe piano kunnen zijn:
Kwaliteit instrument ( een Steinway is kwalitatief beter dan een
Samick)
Plaats waar het instrument staat (zo min mogelijk luchtstroming)
Te veel verschil in relatieve luchtvochtigheid in de ruimte waarin
het instrument staat
Wijze van spelen (technisch juist of 'rammen')
Sterke schommeling tussen warm en koud (bv in een kerk)
4a.Vaak komt de vraag of de piano
weer gestemd moet worden, nadat deze in dezelfde kamer van de ene
kant naar de andere kant is verplaatst. Het antwoord hierop is: nee.
De piano kan tegen een stootje, ook al zet je de piano op z'n zijkant.
Binnen dezelfde ruimte mag de piano altijd verplaatst worden, zonder
dat er ontstemming plaatsvindt.
Ook naar een ander vertrek in hetzelfde huis levert dit geen enkel
probleem op, tenzij het een verplaatsing is van een geïsoleerde
huiskamer naar een niet geïsoleerde garage.
Algemeen geldt: dat grote schommelingen in temperatuur en luchtvochtigheid
vermeden moeten worden.
Zijn de omstandigheden waarin de piano of vleugel zich bevindt van
dien aard dat geen van de eerder genoemde maatregelen afdoende is,
dan is het aan te raden om uw pianostemmer te vragen om een Piano
Life Saver, ook wel genoemd een Dampchaser
in te bouwen. Een gewone luchtbevochtiger regelt de luchtvochtigeheid
in de hele ruimte, een Dampchaser regelt het alleen, maar dan heel
nauwkeurig, voor het instrument.
terug
5. Wat is pianostemmen
eigenlijk?
Pianostemmen is de spanning op de snaren zodanig regelen, dat ieder
octaaf klinkt als 1 toon, de tussenliggende tonen gelijk vedeeld zijn
over het octaaf (evenredig zwevende stemming) en dat ieder koor zuiver
is en ook als 1 toon klinkt (een koor = 2 of 3 snaren die bij 1 toets
horen). Een stembeurt van een pianostemmer blijft eigenlijk maar ongeveer
36 uur 'staan'. Hierna ontstemt het instrument heel langzaam. Uitzondering
hierop is de concertspeler. Na het concert, moet de vleugel voor het
volgende concert weer helemaal opnieuw worden gestemd. De intensiteit
waarmee wordt gespeeld door de concertpianist is zo groot, dat de
stemming slechts 1 concert blijft 'staan'. Voor normale pianospelers
geldt deze regel niet zo extreem, maar toch als vlak na de stemming
de tuindeuren open gezet worden kan er een hoop mis gaan.
De stemmer regelt eerst met de stemvork de juiste toonhoogte. Deze
laat na het aanslaan een toonhoogte van 440 trillingen/sec.(Hz = Herz)
horen. Op de piano is afgesproken, dat dit de a¹ is. Deze toonhoogte
is in het verleden internationaal vastgelegd, zodat elke piano/vleugel
op 'concerthoogte' gestemd kan worden. Er zijn echter oudere piano's
en vleugels die niet meer op deze toonhoogte staan en kunnen wel een
halve toon te laag staan. Het lukt dan niet altijd om op a¹=
440Hz te stemmen.
Na het bepalen van de toonhoogte gaat de stemmer de juiste onderlinge
verhoudingen in 1 octaaf leggen. Elke kwint zweeft een weinig, elke
kwart iets meer en de tertsen 'rollen'. Daarna worden alle andere
tonen vanuit dit octaaf gestemd. De stemsleutel(hamer) is het instrument
dat de pianostemmer gebruikt, om aan de stempennen te draaien.
In Nederland zijn al veel pianostemmers lid van de VvPN ( Vereniging
voor Pianotechnici Nederland) Om de kwaliteit van de stemmer te testen
is er de Certified Piano Tuner test (CPT). Stemtest gehaald? Dan bent
u officieel erkend als internationaal gecertificeerde stemmer. Meer
weten? Klik op het vvpn-logo.
terug
6.Wat doet de stemmer
precies?
Maakt de piano werkklaar (klep open, front eraf e.d.)
Speelt even om te horen hoe de stemming van de piano nog is.
Neemt snel de algehele staat van het instrument in zich op.
Aankloppen snaren op de kam.
Deze stap hoeft niet iedere keer, maar wel met regelmaat. Meldt dit
wel bij de klant i.v.m. de geluidsoverlast.
Legt de stemverhouding in het octaafgebied a0 - a1
(= temperatuur, komt van het Latijnse woord: 'temperare', wat betekent
'in de juiste verhouding mengen, temperen.)
Stemt de piano en controleert, corrigeert tegelijkertijd evt. kleine
afregelongelijkheden.
Speelt na het stemmen een prachtig lied c.q. riedeltje om naar het
resultaat te luisteren.
Zet de piano weer in elkaar.
Stoft de piano af (en poetst evt. met koperpoets de pedalen, om een
super-indruk achter te laten)
Krijgt een kop koffie o.i.d.
Vertrekt na betaling.
Eens in de 5 jaar komt de stofzuiger om de hoek kijken, want dan wordt
het instrument schoongezogen. (alle toetsen eruit e.d.) Dit duurt
ong. een half uur en kost ong. € 22 extra. Dit kan alleen door
de stemmer gedaan worden, omdat er vele moesjes, papiertjes tevoorschijn
komen bij het uit elkaar halen van de piano, die precies op de juiste
plaats moeten blijven liggen. Ook evt. muizennesten worden verwijderd!
terug
7. Wat mag ik als
klant in die tijd doen, of juist niet doen?
nooit stofzuigen
geen keukenactiviteiten ontplooien (sla wassen, vaatwasser uitruimen,
e.d.).
geen krantenbak opruimen
de stemmer niet laten komen terwijl er (verjaardags-) visite is
De kanarie/parkiet en jankende hond naar een ander vertrek brengen.
De stemmer is geen tel. antwoordapparaat bij afwezigheid klant.
Hij/ zij is tevens geen praatpaal, of therapeutische hulpverlener,
maar wil het liefst "in alle stilte" zijn werk kunnen doen".
terug
8. Als ik niet thuis
ben en de stemmer komt volgens afspraak?
Dan ligt er een 'niet - thuisnota' (een 'ntn' - netje) á
€30 in de bus. Meestal lost dit probleem zich wel weer op na
een telefoontje van uw kant.
terug
9. De pianostemmer
komt niet om 10 uur, maar half 11?
Een precieze tijd afspreken, behalve bij de 1e klant, is niet mogelijk.
Er kan van alles tegen- of meevallen.
Mocht de aankomst niet binnen het tijdsplan lukken, dan altijd even
bellen. De meeste pianostemmers kunt u meestal wel bereiken ook al
zijn ze onderweg. Vaak hebben ze de telefoon van hun zaak of woning
doorgeschakeld naar hun mobile telefoon als ze onderweg of bij klanten
zijn.
terug
10. Moet de stemmer
een absoluut gehoor hebben?
Nee, dit is niet nodig, maar hij moet wel beschikken over een goed
getraind gehoor. Ik leg het wel eens zo uit, dat wanneer je in een
kamer vol met mensen bent die allemaal praten, je toch de klok kunt
horen tikken. Goed geluid kunnen scheiden. Iemand met een absoluut
gehoor weet meteen bij het horen van een toon, of het een c of een
e is. Dit 'voordeel' is niet nodig voor de pianostemmer, omdat deze
uitgaat van de vastgelegde toonhoogte van de stemvork (a¹=440Hz)
Bij het stemmen, gaat het om het kunnen horen van de boventonen welke
een trilling laat horen. Deze klinken veel zachter dan de aangeslagen
toon. Iedere toon heeft een hele reeks boventonen. Bij het bepalen
van een octaaf luistert de stemmer naar de 2e boventoon van de lage
toon en de 1e boventoon van de hoge toon. Deze 2 boventonen moeten
nu hetzelfde gaan klinken, dezelfde frequentie hebben.
terug
11. Is iedere pianostemmer
een goede stemmer en kun je stemmen met een computer?
a) Is hij/zij gediplomeerd? Opleiding gevolgd aan het Opleidings
Centrum Pianotechniek te A'dam, of een opleiding genoten bij een gerenommeerde
pianozaak/fabriek in binnen- of buitenland is een voorwaarde. Vraag
hem/haar hierna! b) Is de Stemtest van de VvPN met goed resultaat
afgelegd?
c) Hoeveel jaren ervaring? Er zijn natuurtalenten, maar over het algemeen
kun je je pas echt stemmer noemen na ong. 500 piano's te hebben gestemd.
d) Hoe staat hij/zij bekend?
e) Natuurlijke aanleg en feeling De een zal nu eenmaal wat beter zijn
dan de ander, maar dat is vaak heel persoonlijk.
Kortom er zijn vele factoren die een rol spelen. Natuurlijk zijn
er ook 'beunen'. Zij proberen via een laag stemtarief! wat bij te
verdienen, maar weten niet van de hoed en de rand van het stemmen.
Wel of niet een goede stemmer als er met een stemapparaat wordt gestemd?
De wetenschap staat niet stil en er zijn tegenwoordig goede stemprogramma's
als software te koop. Niet goedkoop, maar eenmaal in bezit zijn ze
de stemmer zeer van dienst. De in-harmoniciteit van de piano wordt
vastgesteld en de stemverhoudingen worden vastgelegd. De stemmer kan
nu én met zijn gehoor én met de computer stemmen, waarbij
een hoge graad van perfectie kan worden bereikt. Een stemmer met een
'kastje' is dus niet bij voorbaat minder dan de ' op eigen gehoor'
stemmer. Omgekeerd trouwens ook niet!!
terug
|
